Nacín en Santiago de Compostela, cidade de pedra mollada e paciencia antiga. Son picheleiro, fillo lexítimo dunha cidade que brilla mellor baixo a choiva ca baixo o sol. Santiago non se entende sen paraugas: a pedra húmida, o orballo, as noites de outono e o casco vello envolto en néboa teñen unha beleza lenta, melancólica e teimuda. O sol non estraga a cidade, pero a choiva revélaa.
Nacín un quince de agosto. E si, chovía. Mentres a familia discutía que nome poñerme, o meu padriño evitou a tempo un sonoro Gumersindo e acabei chamándome José María Ramón Santiago. Eu, polo visto, manifestábame mediante felices explosións aerofáxicas que me deixaban sorrinte e satisfeito. Empezaba ben a cousa.
A miña infancia e adolescencia foron un percorrido por varios colexios madrileños: Agustinos, Estudio, Calderón de la Barca e Cardenal Cisneros. Hoxe dirían que era inquedo, hiperactivo ou emprendedor. Daquela simplemente parecía incapaz de permanecer quieto nun pupitre. Non fun un gran estudante. Talvez por iso, cos anos, acabei sendo profesor. A vida ten un sentido do humor bastante fino.
De 1988 a 2025 ensinei Lingua e Literatura no colexio Jesús-María de Madrid. Alí traballei, cansei, discutín, escoitei, aprendín, expliquei, equivoqueime e volvín comezar moitas veces. Alí atopei a miña segunda casa. E alí confirmei unha sospeita: moitos malos alumnos acabamos sendo profesores atentos porque sabemos exactamente onde cae un.
Educar é gobernar unha barca fráxil: fai falla algo de mariñeiro, algo de pirata, algo de poeta… e moita paciencia. Pero tamén hai que coidar a quen ensina, porque un profesor queimado non transmite lume, senón cinza. E iso os alumnos sábeno antes ca ninguén.
A literatura chegou a min tarde e con resistencia. Os clásicos caíanme das mans aos quince anos. Ninguén mos explicou como eu precisaba. Despois apareceron Rosalía de Castro, Baudelaire, Vallejo, Bécquer, Rubén Darío, Jaime Gil de Biedma, Pessoa, Pondal, Gabriela Mistral, Valle-Inclán, Juan Ramón Jiménez, Curros Enríquez… e leváronme ao poema en prosa, que é un territorio enganoso: parece doado, pero non o é. Aí quedei a vivir.
O meu galego naceu en dúas fincas familiares: A Peregrina, na Maía, e O Burgo, en Vedra, ao pé do Pico Sacro. Esas foron as miñas verdadeiras universidades sentimentais. Veráns interminables, romarías, maizadas, discusións familiares, amoríos, risas, primeiras feridas e primeiras nostalxias. Bertamiráns tiña daquela trescentos habitantes. Hoxe ten dez mil. Eu sigo preferindo aquel silencio antigo.
O galego que me namorou non foi o normativo, senón o da aldea, musical, cheo de xiros e vida. Aprender galego foi aprender unha lingua sen academia, sen normas claras, sen mapa. Talvez por iso me atrapou tanto.
Amancio Prada descubriume a verdadeira Rosalía de Castro, non a sensibleira que nos contaban. E aí houbo un antes e un despois.
Uso seis pseudónimos: Camay, Chioleiro, Filoso, Xaovín, Suboebaixo, Tantometén e Sonmeigo. No es extravagancia: es necesidad. Cada nombre es una voz distinta, una edad distinta, una manera distinta de mirar el mundo.
Camay foi la infancia.
Chioleiro nacera nas romerías.
Filoso heredara o sangue.
Xaovín fue inseguridade.
Suboebaixo resume o meu carácter galego: nunca se sabe si subo o baixo.
Tantometén é liberdade: xa non me importa nada.
Sonmeigo é o máis querido por min nesta última etapa da miña vida.
Escribo para entenderme, para ordenar a memoria e para reescribir a vida. Corrixo demasiado. Nunca hai versión definitiva. Mañán podería escribir outra biografía cos mesmos recordos e outro sentido.
En mis blogs poetario.com y en poetario.com está organizada toda mi obra literaria en distintos libros. Cierto es que algunos de ellos están en un estado muy precario, pero todo se andará. Mi objetivo es el mismo que cuando comencé con un blog hace casi dos años: seguir colgando textos. Cada libro es un territorio distinto, pero todos forman parte del mismo mapa: memoria, literatura, Galicia, enseñanza, música, recuerdos y vida.
Mis libros y textos en mis blogs poetario.com y en poetario.com están estructurados así:
- A LA SOMBRA DEL VERBO
- CANDO CHOVE POR DENTRO
- GALICIA QUEDA AL NORTE
- HATROZ
- LAS ARISTAS DE MI VERDAD
Todos estos libros y textos los puedes leer en mis blogs poetario.com y en poetario.com.
Se chegaches ata aquí, ya compartimos algo importante: tempo, memoria e palabras. E iso, aunque non o parezca, é moito.
Para contactares comigo tes estes dous correos: jmmaiz@telefonica.net y maiztogores@gmail.com
Maio do 26